Пояснительная записка
Общая характеристика учебного предмета
Примерная
программа
образовательных организаций
по бурятскому
языку для
дошкольных
c русским языком воспитания, обучения
(далее Примерная программа) разработана в соответствии с Федеральным
государственным образовательным стандартом дошкольного образования
(далее – ФГОС ДО) и Примерной основной образовательной программе
дошкольного образования (протокол от 20 мая 2015 г. № 2/15) и определяет
цель, задачи, планируемые результаты и содержание предмета.
Педагогическая целесообразность разработки Примерной программы
состоит в создании благоприятных условий для максимального раскрытия
индивидуального и творческого потенциала детей, выявление и развитие их
лингвистических и специальных способностей с целью их дальнейшего
самоопределения в образовательно-познавательном пространстве систем
образования.
Актуальность данной программы обуславливает ее практическую
значимость. Основное назначение изучения бурятского языка как второго
состоит в формировании коммуникативной компетенции, т.е. способности и
готовности осуществлять межличностное и межкультурное общение с
носителями бурятского языка.
Данная программа предназначена для детей дошкольного возраста, не
владеющих бурятским языком. Она учитывает психофизиологические и
методические особенности овладения бурятским языком детей, у которых
первым языком является русский язык. Для составления программы была
проанализирована литература по методике обучения вторым языкам детей
дошкольного возраста.
Примерная программа рассчитана на изучение бурятского языка как
второго во всех дошкольных общеобразовательных организациях. Изучение
бурятского языка
в дошкольных
общеобразовательных организациях
Республики Бурятия начинается со второй младшей группы. Речь идет о
1
плавном, методически обоснованном погружении детей в бурятскую
языковую среду. Согласно этой идее вначале в фоновом режиме ребенку
порционно подается языковой, речевой и социокультурный материал.
Этот процесс предполагает, что дети слушают бурятскую музыку,
детские песни на бурятском языке, смотрят мультфильмы, спектакли на
бурятском языке, слушают речь учителя бурятского языка, воспитателей,
обращенную к ним, к его друзьям и родителям. Затем дети вовлекаются в
процесс общения в рамках режимных моментов в течение дня. Дети учатся
понимать стимулы к действиям, различные указания, называния предметов.
На следующем этапе дети начинают говорить: сначала отдельные слова,
затем словосочетания, предложения и фразы.
Обязательным условием, методом и приемом обучения бурятскому
языку детей дошкольного возраста является игровая деятельность.
Дети
дошкольного возраста характеризуются большой восприимчивостью к
познанию всего нового, что позволяет им овладевать основами общения на
новом для них языке с меньшими затратами времени и усилий по сравнению
с детьми других возрастных групп.
Дети дошкольного возраста обладают исключительной механической
памятью, способностью без особого труда запоминать услышанный ими
материал. У детей дошкольного возраста развита способность к имитации.
Благодаря этим способностям язык легко усваивается детьми в дошкольном
возрасте. Опыт обучения языкам детей в дошкольном возрасте не
констатировал ни одного отрицательного влияния на общее развитие детей.
Данная программа направлена на создание стартового уровня для
дальнейшего изучения бурятского языка в школе. Данный курс предполагает
в младшей, средней, старшей и подготовительной группах по 72 учебных
занятия ежегодно ( из расчета 1 учебное занятие по 20-25, 25 - 30 минут).
Частота проведения занятий составляет 2 часа в неделю.
Организация обучения бурятскому языку по данной программе нацелено
на достижение органического единства условий, обеспечивающих детям
2
максимально полное, соответствующее возрасту развитие и одновременно
полное эмоциональное благополучие и счастливую жизнь каждого ребенка.
ПЛАНИРУЕМЫЕ РЕЗУЛЬТАТЫ
Цель и задачи обучения
Цель - научить детей, не владеющих бурятским языком основам,
общения на бурятском языке в устной форме.
Задачи:
- формирование элементарных
грамматических навыков;
произносительных,
лексических
и
- развитие умения говорения в монологической и диалогической форме в
рамках тем и ситуаций, обозначенных в программе;
развитие начального
бурятском языке.
умения
аудирования
устной
речи
на
Требования по видам речевой деятельности
Говорение:
- научить детей обмениваться мыслями в вопросно-ответной форме в
сфере повседневного общения;
научить детей делать краткие сообщения на заданную тему, по
предложенной ситуации;
научить детей
неречевого этикета.
соблюдать
элементарные
правила речевого
и
Аудирование:
научить понимать на слух бурятскую речь
грамматической форме разговорно-бытового характера.
в
несложной
Ожидаемые результаты:
По окончании курса бурятского языка дети должны быть способны:
3
- приветствовать, прощаться, представлять себя, благодарить на
бурятском языке;
-
понимать обращенную к ним речь, реагировать на неё
соответственно ситуации;
-
считать до 10;
-
отвечать на заданные вопросы и самим задавать их, используя
формы вежливого общения;
-
описывать предмет (по размеру, цвету, качеству);
-
указывать на принадлежность предмета определенному лицу;
-
описывать свои действия и действия других лиц;
-
рассказывать о себе, называть членов семьи, свое имя;
рассказывать о жизни в детском саду, используя знакомую лексику и речевые
клише;
-
давать краткое описание сюжетной картинки или окружающей
обстановки;
-
строить текст (2-6 предложений в зависимости от способностей
ребенка);
-
самостоятельно находить речевые решения в новой обстановке
-
рассказывать рифмовки на бурятском языке, строить краткие
диалоги, петь песенки, танцевать ёхор с использованием изученных
движений.
Контроль
Контроль качества усвоения языкового и речевого материала:
- текущий и итоговый контроль в игровой форме с использованием
наглядно- иллюстративного материала;
-
работа с родителями.
4
Содержание
(описание модулей образовательной деятельности в соответствии с
направлениями развития ребенка в пяти образовательных областях:
социально-коммуникативной, познавательной, речевой, художественноэстетической и физического развития)
Модули
образователь
ной
деятельности
в
соответствии
c
образователь
ной
областью.
Танилсая,
нүхэд!
Минии
нааданхайнуу
д
Манай бэе,
сэбэрые
сахия!
Социальнокоммуникатив
ное развитие
Познавательное
развитие
Речевое развитие
Художественноэстетическое
развитие
Физическое
развитие
Удовлетворен
ие
потребности в
общении
и
социальных
контактах.
Приобщение
детей
к
ценностям
сотрудничеств
а с другими
людьми.
Создание
условия для
свободной
игры
детей,
организация и
поощрение
участия детей
в
сюжетноролевых,
дидактически
х,
развивающих
компьютерны
х играх и
других
игровых
формах;
поддержание
творческой
импровизации
в игре.
Создание
условия для
формирования
у
ребенка
положительно
го
самоощущени
я
–
Развитие у детей
общих
представлений
об окружающем
мире, о себе,
других людях.
Формирование
умения вступать
в коммуникацию
с
другими
людьми:
приветствовать,
прощаться,
представлять
себя.
Развитие у детей
интереса
к
эстетической
стороне
действительности,
ознакомление
с
разными видами и
жанрами
искусства.
Побуждение
детей
выполнять
физические
упражнения и
занятия
различными
видами
спорта.
Создание
насыщенной
предметнопространственн
ой
среды,
стимулирующей
познавательный
интерес детей,
исследовательск
ую активность.
Поощрение
интереса детей к
различным
развивающим
играм
и
занятиям.
Формирование
умения слушать,
воспринимать
речь говорящего
и реагировать на
нее собственным
откликом,
адекватными
эмоциями.
Указывать
на
принадлежность
предмета
определенному
лицу.
Создание
художественных
образов
с
помощью
пластических
средств,
ритма,
темпа, высоты и
силы звука.
Поддержка
интереса детей
к подвижным
играм,
занятиям
на
спортивных
снарядах,
упражнениям
в
беге,
прыжках,
лазании,
метании и др.
Создание
возможности
для развития у
детей
общих
представлений
об окружающем
мире, о себе,
других людях, в
Формирование
фонематическог
о
слуха,
правильного
звукои
словопроизноше
ния,
умения
контролировать
5
Обучение
восприятию
действительности
разными органами
чувств.
Развитие
у
ребенка
представлений
о своем теле,
произвольност
и действий и
движений
ребенка.
Минии эбтэй
бүлэ
Yбэл.
жэл.
Шэнэ
Эдеэ хоол
уверенности в
своих
возможностях.
Воспитание
уважения
и
терпимости к
другим детям
и взрослым,
вне
зависимости
от
их
национальнос
ти,
пола,
внешности.
Развитие
положительно
го отношения
к себе и своим
родственника
м
Обучение
распознавать
эмоциональны
е переживания
и состояния
окружающих,
выражать
собственные
переживания.
Предоставлен
ие
детям
возможности
принимать
участие
в
различных
событиях,
планировать
совместную
работу.
Предоставлен
ие
детям
возможности
выражать свои
переживания,
чувства,
взгляды,
убеждения и
выбирать
способы
их
выражения,
исходя
из
имеющегося у
них опыта.
Воспитание
уважения
к
мнениям,
желаниям,
взглядам
других людей.
Развитие
у
детей
социальных
навыков,
том
числе
общих
представлений в
естественнонауч
ной области.
свою
речь.
Описывать
предмет
(по
размеру, цвету,
качеству).
Развитие
у
детей
ответственног
о отношения к
своему
здоровью.
Развитие
представлений в
сфере знаний о
семье,
родословной,
родственных
отношениях
в
семье.
Формирование
умения называть
свое имя, членов
семьи
рассказывать о
себе, о своей
семье,
родственниках.
Считать до 10.
Формирование
умения
распознавать
и
создавать
художественные
образы на тему
«Моя семья» в
разных
видах
деятельности.
Развитие
крупной
мелкой
моторики.
Способствовани
е приобретению
многообразного
опыта
соприкосновени
я с объектами
природы.
Формирование
умения делиться
впечатлениями.
Разучивание
стихотворений,
скороговорок,
чистоговорок,
песен;
организация
речевых
игр,
стимулирование
словотворчества.
Формирование
умения строить
текст
(2-6
предложений в
зависимости от
способностей
ребенка).
Обогащение
чувственных
впечатлений,
развитие
эмоциональной
отзывчивости на
красоту природы
и
рукотворного
мира,
сопереживания
персонажам
художественной
литературы
и
фольклора.
Создание
художественных
образов
с
помощью
пластических
средств,
ритма,
темпа, высоты и
силы звука.
Пропаганда
пользы
здорового
образа жизни,
зимних видов
спорта.
Формирование
умений
классифицирова
ть
предметы,
явления,
выявлять
последовательн
ости в процессе
действий.
Формирование
Формирование
умения
устанавливать
контакты,
выражать
просьбу,
благодарить,
предлагать,
отказываться.
Формирование
6
Демонстрация
произведений
искусства,
фильмов
об
особенностях
национальной
кухни.
Ознакомление
с
этнокультурн
ыми
правилами
здорового
питания.
и
решать
конфликты,
договариватьс
я, соблюдать
очередность.
Сагаалган
Хубсаһан
Формировани
е
у детей
представлений
о добре и зле,
создание
условий
освоения
этических
правил и норм
поведения.
Воспитание
уважения
и
терпимости к
другим детям
и взрослым,
вне
зависимости
от
их
социального
происхождени
я,
национальной
принадлежнос
ти,
языка,
вероисповедан
ия, возраста,
личностного и
поведенческог
о своеобразия.
Развитие
у
детей чувства
личной
ответственнос
ти,
ответственнос
ти за другого
человека,
чувства
«общего
дела»,
понимания
необходимост
и
согласовывать
с партнерами
по
деятельности
мнения
и
действия.
первичных
представлений о
геометрических
формах
и
признаках
предметов
и
объектов.
Формирование
представления
об
использовании
слов,
обозначающих
числа.
Ознакомление с
особенностями
празднования
национального
праздника
Сагаалган.
Усвоение
детьми
ценностей, норм
и
правил,
принятых
в
бурятской
культуре.
умения
соблюдать
национальный
речевой этикет
при поведении
за столом.
Развитие
способности
к
использованию
речи
в
повседневном
общении.
Формирование
умения речевого
поведения в дни
празднования
Сагаалгана.
Формирование
умения
рассказывать
рифмовки
на
бурятском
языке, строить
краткие диалоги,
петь
песенки,
танцевать ёхор с
использованием
изученных
движений.
Ознакомление
детей
с
произведениями
бурятских авторов
и произведениями
народного
творчества,
рассматривание
иллюстрации
в
художественных
альбомах.
Создание
художественных
образов
с
помощью
пластических
средств,
ритма,
темпа, высоты и
силы звука.
Ознакомление
детей
с
национальным
и
видами
спорта
Формирование
умений
классифицирова
ть
предметы,
явления,
выявлять
последовательн
ости в процессе
действий.
Формирование
первичных
представлений о
геометрических
формах
и
признаках
предметов
и
объектов.
Формирование
интонационной
и
грамматической
сторон
речи.
Формирование
умения
комментировать
свои действия и
действия других.
Задавать вопрос,
отвечать
на
вопрос,
самостоятельно
находить
речевые
решения в новой
обстановке
Ознакомление
детей
с
произведениями
народного
творчества,
рассматривание
иллюстрации
в
художественных
альбомах,
развитие
эмоциональной
отзывчивости на
красоту
рукотворного
мира.
Развитие
координаций
движений,
определения
правой, левой
сторон.
7
Амитад
шубууд
Манай гэр
ба
Предоставлен
ие
возможности
выбора
содержания и
способов
своей
деятельности.
Создание
условия для
развития
бережного,
ответственног
о отношения
ребенка
к
окружающей
природе,
усвоения
детьми правил
безопасного
поведения.
Способствова
ние освоению
детьми
элементарных
правил
этикета
и
безопасного
поведения
дома,
на
улице.
Создание
условия для
развития
бережного,
ответственног
о отношения
ребенка
рукотворному
миру.
Формирование
понимания, что
окружающий
мир
полон
загадок,
тайн,
которые
еще
предстоит
разгадать.
Открытие
познавательной
перспективы
дальнейшего
изучения
природы,
мотивации
расширять
и
углублять свои
знания.
Формирование и
развитие
звуковой
культуры,
образной
стороны
речи.
Формирование
умения
давать
краткое
описание
сюжетной
картинки
или
окружающей
обстановки.
Организация
экскурсии
на
природу.
Экспериментиров
ания с цветом,
придумывание и
создание
композиций;
осваивание
различных
художественных
техник,
использование
разнообразных
материалов
и
средств.
Развитие
ловкости,
координации
движений,
силы,
гибкости,
правильного
формирования
опорнодвигательной
системы
детского
организма.
Знакомство
с
названиями
улиц,
зданий,
сооружений,
организаций и
их назначением,
с транспортом,
дорожным
движением
и
правилами
безопасности, с
различными
профессиями
людей.
Формирование
пространственн
ого восприятия.
Формирование
умения
рассказывать о
жизни в детском
саду, используя
знакомую
лексику
и
речевые клише
.Обсуждения с
детьми
действий,
осуществляемых
ими.
Развитие
способности
к
использованию
речи
в
повседневном
общении.
Развитие
эмоциональной
отзывчивости на
красоту
рукотворного
мира.
Организация
пространствен
ной среды с
соответствую
щим
оборудование
м как внутри
помещения,
так
и
на
внешней
территории и
формирование
умения
ориентировать
ся
в
пространстве.
8
Тематическое планирование с определением основных направлений развития ребенка
Тематическое планирование в младшей, средней, старшей и подготовительных группах представляет собой
описание целей в рамках изучения определенного модуля, речевого (языкового) материала, описание предметноразвивающей среды и дополнительных учебно-методических средств. Разделение материала по возрастным группам
позволяет проследить динамику речевого развития детей, а также дает возможность варьировать его содержание:
минимизировать или расширять в соответствии с
уровнем и условиями обучения. Модули образовательной
деятельности по предмету «Бурятский язык как второй» согласуются с основными направлениями развития ребенка в
пяти образовательных областях, которые представлены на стр.6-9.
Багашуулай бүлэг / Младшая группа (3-4 года)
Темэ/Модуль
Зорилго /Цель
Хэлэлгэ /Речевой материал
1
Танилсая,
нүхэд!
8 хэшээл
Yхибүүдые мэндэшэлсэжэ
һургаха.
Хургануудаа буряадаар
нэрлэн тоолуулжа
һургаха.
Хүбүүн ба басагые , томо жааханиие илгаруулан
хэлэжэ һургаха.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Сайн байна,
баяртай, энэ, хүбүүн, басаган, томо, жаахан.
Барбаадай, Батан туулай, Тоохон тобшо,
Толи байса, Бишыхан шэгшүүдэй.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
Ерэгты наашаа, харагты наашаа, hуугты,
бодогты, дуулая.
2
Манай
нааданхай
нууд.
8 хэшээл
Нааданхайнуудаа нэрлэн
хэлэжэ, тэдэ ямар бэ,
алиниинь хэнэйб гэжэ
хэлэжэ һургаха.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Энэ бүмбэгэ,
баабгай, шандаган, хүүхэлдэй, миисгэй,
нохой. Баабгай - томо, шандаган - жаахан.
Энэ томо нохой, энэ жаахан нохой. Энэ
минии бүмбэгэ - энэ шинии бүмбэгэ.
9
Хэрэгсэл/
Предметноразвивающая
среда
1.Буряад хубсаhатай
хүүхэлдэйнүүд.
2. Хургандаа үмдэхэ
жаахан
хүүхэлдэйнүүд.
Хабсаргалта
/Приложение
1.Фланелеграф
дээрэ няагаад
харуулха амитадай
дүрэнүүд.
2. Саарhаар хэhэн
Жороо үгэ:
«Баабгай , баабгай
баахалдай»
Дуун
Yг.Ц.Бадмаевай,
Хурганууд тухай
дуун: «Барбаадай
батан туулай,
тоохон тобшо, толи
байса, бишыхан
шэгшүүдэй».
3
Хүнэй бэеын
хубинууд.
8 хэшээл
Хүнэй бэеын хубинуудые
нэрлэжэ һургаха.
Yхибүүдтэ гар нюураа
hайн угаахын, сэбэрээр
ябахын шухалые,
хүнэй бэеын хубинууд
ямар үүргэ дүүргэнэб
гэhэниие ойлгуулха.
4
Минии эбтэй
бүлэ
8 хэшээл
Түрэлхидѳѳ нэрлэжэ
һургаха.
Бүлэ гээшэ юун бэ гэжэ
ойлгуулха.
Эжы абадаа дуратайгаар
хүмүүжүүлхэ.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
Энэ юун бэ? Шандаган ямар бэ? Энэ
шандаган томо гү, али жаахан гү? Энэ хэнэй
нохойб? Минии хүүхэлдэй жаахан. Шинии
хүүхэлдэй томо.
-Бүмбэгөөр наадая!
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд:
толгой, хамар, шэхэн, шүдэн, нюдэн, гар,
хүл, сэбэр, муухай, угаая.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд: Туянын
толгой (шүдэн) үбдэнэ. Эмшэлэе.
Yбдэнэгүй.
Шинии гар сэбэр, (муухай). Баярай гар сэбэр
гү?
хүүхэлдэйнүүд.
3. Амитадай
масканууд.
Хүг.Б.Цырендашие
вай
«Баабгалдай»;
Физминутка:
«Дүүжэн –даажан».
1. Плакат «Хүнэй
бэеэ».
2. Дидактическа
наадан « Зүбѳѳр
суглуула»
3. Лепбук «Бэеын
хубинууд» .
Шүлэг: «Уhан угаа
нюурым»
Физминутка:Гараа
дээшэнь-доошонь,
толгойгоо хажуу
тээшэнь: иишээтиишээ;
Доошоо hуугтыдээшээ бодогты!
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Эжы, аба, ахай,
эгэшэ, дүү хүбүүн, дүү басаган. Yхибүүдэй
ойлгохо үгэнүүд:
Энэ хэн бэ? Энэ шинии эжы гү? Шинии эжы
хэн гэжэ нэрэтэйб?
1. Хургандаа
үмдэхэ эжын, абын
жаахан зурагууд.
2. Лото «Бүлэ».
Дуун «Эжыдээ
дуратайб»
Наадан: хургандаа
түрэлхидэй
зурагуудые
үмдэхүүлээд,
тэдэниие нэрлэхэ,
хѳѳрэлдүүлхэ.
10
5
Yбэл.Шэнэ
жэл.
8 хэшээл.
Yбэлэй саг туухай
мэдээсэл үргэдхэхэ.
Yбэлэй саг харуулhан
тэмдэгүүдые нэрлэжэ
шадаха болгохо.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Газаа хүйтэн,
сагаан саhан, ногоон хасуури, улаан, хүхэ,
шара, наадая, нэгэн, хоёр, гурба, дүрбэ, таба.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
Газаа хүйтэн болоо. Саhан ороно-саhан
ороногүй. Хасуури гоё. Нааданхайнууд гоё.
1.Yбэлэй календарь.
2. Хасуури, элдэб
унгэтэй
нааданхайнууд.
3. Зөөлэн
нааданхайнууд.
Шэнэ жэл тухай
шүлэг, дуунууд.
Физминутка:
«Саhан ороноороногүй».
6.
Эдеэн хоол. 8
хэшээл
Yхибүүдые эдеэ хоол
тэмдэглэhэн үгэнүүдтэй
танилсуулха.
Эбтэйгээр наадахые
хүмүүжүүлхэ.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: сай, хилээмэн,
хартаабха, мяхан, бообо, бууза, hүн, шүлэн,
амтатай, hайн даа, эдеэлэе, hуугты, үгы, би
садааб.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд: сай уугты,
үгыт даа, дэлгүүр ошое, эди даа, уу даа,
айлшад ерээ, орогты, hуугты!
Жороо үгэ:
Нэгэн, хоёр гурбанамда бууза бии;
нэгэн, хоёр гурбашамда бууза бии;
Наадан:
«Шэдитэ туулмаг»,
«Дэлгуур».
7.
Сагаалган. 8
хэшээл
Yхибүүдтэ
Сагаалган
тухай мэдэсэ үгэхэ.
Һайндэртэ
хабаатай
үгэнүүдтэй танилсуулха,
хэлэжэ hураха.
Ухаан бодол хүгжөөхэ.
Һайн зан хүмүүжүүлхэ.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Сагаалган,
Сагаан һарааар! Сагаалганаар! Шагай
наадан, ёохор, хатарая, дуулая, наадая,
эдеэлэе.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
Сагаалагты, hү уугты, сай уугты, шүлэ
эдие,бууза эдие, амтатай, hайн даа. Би
садааб. Шагай наадая! Хэды шагайб?( нэгэ
шагай, хоёр шагай г.м.).
Эдеэ хоол ба аяга
табаг тэмдэглэhэн
нааданхайнууд,
зурагууд,
айлшаар ерэхэ
хүүхэлдэйнүүд ба
зөөлэн
нааданхайнууд,
шэдитэ туулмаг,
сүүмхэ г.м.
1.Сагаалган тухай
зурагууд, буряад
эдеэ тэмдэглэhэн
нааданхайнууд.
2.Модоор хэhэн
морин.
3.Шагайнууд,
hэеы гэр,
туулмаг, ханза.
11
Сагаалган тухай
дуун
Yг. Г.Дашабыловай,
хүг. Ст. Улахоновай
«Сагаалган»
Ёохор «Төөхэй
зандан..»
Yреэлнүүд.
8
Хубсаhан.
6 хэшээл
Хубсаhа
тэмдэглэhэн
үгэнүүдтэй
үхибүүдые
танилсуулха,
хэлүүлжэ
hургаха.
Шагналга,
аянгалга хүгжөөхэ.
Хубсаhандаа
наринаар,
сэбэрээр
хандахые
хүмүүжүүлхэ.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд:
Малгай, дэгэл, гутал , бээлэй, үмдэн, самса.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд: Хубсаhан,
хубсаhаяа үмдэе, хубсаhаяа тайлая, газаа
гарая, гэртээ орое, газаа гоё даа!
1.Хүүхэлдэйнүүд ба
зурагууд: элдэб
бүриин унгэтэй
малгайнууд.
2.Хубсаhанай ханза.
Дуун
Yг.Ш.Нимбуевай,
хүг. Д.Аюшеевай
«Тоб-тоб тоборооб»
Шүлэг Ж. Зимин
«Наран наашаа»
Наадан
«Хубсаhанай
дэлгүүр», «Газаа
гарая!», «Yмдэетайлая!»
9.
Амитад.
Шубууд.
хэшээл
Амитад ба шубуудые
нэрлэhэн
үгэнүүдтэй танилсуулха.
Yхибүүдэй ама хэлэлгэ
хүгжөөхэ.
Амитадые ба шубуудые
гамнаха, тэдэндэ туhалха
хэрэгтэй гэжэ үхибүүдтэ
ойллгуулха.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Хулгана,
миисгэй, морин, тэмээн, үхэр, хонин, ямаан,
шоно, баабгай, үнэгэн, заряа, шубуухай,
ябана, ниидэнэ.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд: намнана,
хоргодоо, хулганын гэр, миисгэйн гэр,
түргэн-удаан, унтана-унтанагүй, hуугышбодыш.
1.Фланелеграф
дээрэ гү, али фетр
дээрэ талмай, харгы,
гэр, ой, амитад.
2. Зөөлэн
нааданхайнууд.
3. Гэр хэхэ зөөлэн
ба хатуу тэбхэрнүүд.
4. Гэрэй ба зэрлиг
амитадай, шубуудай
зурагууд.
Дуун
Yг.Ц.Бадмаевай,
Хүг.Б.Цырендашие
вай;
«Баабгалдай»,
«Баабгайн
мёодхон»;
Наадан «Ой ошоё».
Гэр байрада хамаатай
үгэнүүдтэй
үхибүүдые
танилсуулха,
зүбөөр
хэлэжэ hургаха.
Оршон тойрон байhан
юумэнүүдээр hонирхохо,
ажаглан
шүүмжэлхэ хэрэгтэй гэжэ
үхибүүдтэ ойлгуулха.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Гэр, үүдэн,
орон, сонхо, шэрээ, һуудал.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:үндэр гэр,
набтар гэр, томо гэр гү, али жаахан гэр гү?
Газаа гарая. Гэртээ ороё!
Нааданхай хаанаб? Ологты. Энэ юун бэ?
Yүдэ нээгты, сонхо хаагты.
1.Хүүхэлдэйнүүд
тэбхэрнүүд,
гэрнүүд.
2.Ямар гэрнүүд
байдаг бэ гэжэ
презентаци .
Наадан «Газаа
гарыш-гэртээ
орыш».
Онтохон «Гэрхэн».
10
.
8
Минии гэр. 6
хэшээл
12
Дунда наһатайшуулай бүлэг / Средняя группа (4-5 лет)
Темэ
Зорилго
Хэлэлгэ / Речевой материал
Хэрэгсэл
/Предметноразвивающая
среда
Буряад хубсаhатай
хүүхэлдэйнүүд.
2. Туhатай
(опорно) зурагууд.
3. Хургандаа үмдэхэ
жаахан
хүүхэлдэйнүүд.
Хабсаргалта
1
Танилсая,
нүхэд!
Хэшээл
8 хэшээл
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Амар сайн,
баяртай. Минии нэрэ Айлана. Ерэгты наашаа,
hуугты, сай уугты! Амтатай, hайн даа, Энэ
минии нүхэр, бэрхэ хүбүүн, бэрхэ басаган.
Yхибүүдэй ойлгохо
үгэнүүд: Гүйлдэе,
нүхэд! Бү гүйлдэгты!
Наадае, хоргодоё, нюдѳѳ анигты!
Би бэдэрнэб. Хаанабта? Энэ байнаш, би
олооб.
Шинии нэрэ хэн бэ?
2
Манай
нааданхайнууд
8 хэшээл
Үхибүүдые
мэндэшэлсэжэ,
өөрынгөө нэрэ хэлэжэ
шадаха болгохо.
Үхибүүдтэ
бүлэг
соогоо ямар дурим
сахиха хэрэгтэйб гэжэ
ойлгуулха.
Эбтэйгээр бэе бэедээ
хандахые
хүмүүжүүлхэ.
Нааданхайнуудаа
нэрлэжэ,
тэдээн
тухайгаа нэгэ бага
хөөрэжэ һургаха. Урид
гараhан
үгэнүүдээ
дабтаха.
Нааданхайнуудаа
сэбэрээр абажа ябахые
хүмүүжүүлхэ.
Yхибүүдэй хэлэхэ
үгэнүүд: Минии,
хүүхэлдэй, бүмбэгэ, морин, тэмээн, шоно,
шандаган, баабгай, hайхан-hайхан бэшэ, үгыт
даа, түхэрёон, улаан, шара, бүмбэгэ,
дэбхэрнэ, миисгэй, хулгана, томо гэр, жаахан
гэр.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
-Туулмаг соо нааданхайнууд байна, харая!
Энэ бүмбэгэ шинии гү? Бумбэгэ түхэрёон,
шара, hайхан. Бүмбэгэ дэбхэрнэ.
1.Зөөлэн
нааданхайнууд.
2. Саарhаар хэhэн
хүүхэлдэйнүүд.
3.Баабгайн,
миисгэйн
масканууд;
4. Зөөлэн гү, али
модон
кубигууд
(тэбхэрэлжэнүүд).
Жороо үгэ: Баахар,
баахар баахаргаа
Дуун
Yг.Ж.Зимин,хүг. П.
Дамиранов
«Бүмбэгэ»;
-Физминутка:
«Бум, бум бумбэгэ,
бүмбэлзэнэ».
3
Хүнэй бэеын
хубинууд
8 хэшээл
Хүнэй бэеын
хубинуудые нэрлэжэ
саашань һургалга.
Yхибүүдые
хэлэлгэ
шэнэ
үгэнүүдээр
баяжуулга.
Буряад
абяануудые
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Минии толгой,
хамар, шэхэн, шудэн, гар, хүл, сэбэр гар,
муухай гар, гараа угаая, нюураа угаая!
Наадая!
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
Газаа гарая, наадая! Гүйлдэе, дэбхэрэе,
наадая! Группадаа, гэртээ ороё!
1. Лепбук «Бэеын
хубинууд».
2.Стол
дээрэ
наадаха
наадан:
«Сэбэр-муухай
зубөөр суглуула».
2.Yйлэ
харуулһан
Наадан:
1.«Хоргодуулая»(То
лгойгоо
гараа,
хулөө)
хоргодуулая!)
2.
«Гарай
хурганууд»
13
Шүлэг-дуун
Ш.Нимбуев
«Һайхан даа».
Дуун
«Дүүжэндаажан».
зүбөөр үгүүлхэ.
Yхибүүдтэ гар нюураа
hайн угааха, сэбэрээр
ябахыен
ухалые
ойлгуулха.
Унашоо, гарынь мухай, хүлынь мухай болоо.
Ошогты, гараа угаагты, гараа угаая! Минии
гар муухай, минии гар сэбэр.
Гэдэhэн үбдэнэ. Юун үбдэнэб? Эм уугты!
Yбдэнэгүй.
элдэб зурагууд.
3.
Бэеын
хубинуудай
зурагууд;
4.Эмшэнэй
хэрэгсэлнууд.
(Дуудаха
хургануудые:Барбаа
дай наашаа харыш!)
3.
«Хүлэй
хурганууд».
Тоолое, нэрлэе.
4.
Минии эбтэй
бүлэ.
8 хэшээл
Түрэлхид тухайгаа
хөөрэжэ һургаха. Шэнэ
үгэнүүдээр хэлэлгэ
баяжуулха, хүгжөөхэ;
Буряад үгэнүүдые
зүбөөр үгүүлхэ;
Багшын хэлэhые
ойлгохо ба харюу
үгэжэ шадаха болгохо;
Yхибүүдэй ухаан
бодолынь хүгжөөхэ;
Аха дуунэртээ
дуратайгаар
хүмүүжүүлхэ.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Би, эжы, аба,
хүгшэн эжы, үбгэн аба, ахай, эгэшэ. Минии
эжы Светлана,Минии аба Николай.
Аба ажалдаа, гэртээ, тиимэ /үгы,
шинии,/минии. Эжыдээ дуратайб! Унтана,
эдеэлнэ, наадана.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
-Эжы (аба) ажалдаа гү? Эжы (аба) гэртээ гү?
- -Эжы хаанаб? Аба хаанаб?(ажалдаа)
-Хүгшэн эжы хаанаб? Yбгэн аба
хаанаб?(гэртээ)
-Ахай хаанаб? Эгэшэ хаанаб? (газаа гараа,
газаа наадана).
1. Хургандаа
үмдэхэ жаахан эжы,
аба, ахай, эгэшэ, бигэhэн зурагууд .
2. Саарhаар хэhэн
(зураатай)
түрэлхтдэй
дүрэнүүд.
2. Саарhаар хэhэн
гэр.
3. Тэбхэрнуудээр
хэгдэһэн гэр.
4. Хүүхэлдэйнүүд .
6. Лепбук.
Шулэг :Ц-Д
Дондогой «Эжы
минии –наран»
-Дуун «Эжыдээ
дуратайб»
-Наадан:
1. «Гэртээ-ажалдаа»
2.Хургандаа
зурагуудые үмдөөд
дуу дуулаха: Аба
(эжы) - хурган
хаанабши ?
5
Yбэл.Шэнэ жэл.
8 хэшээл
Yбэлэй саг туухай
мэдээсэл ургэдхэхэ,
баяжуулха;
Эдэбхитэй хэлэлгэ
хүгжөөхэ: үбэл тухай
хөөрэлдэжэ һургаха.
Багшын хэлэhые
ойлгохо харюу үгэхэ,
холбоо үгэнуудые
үргэнѳѳр хэлэжэ
һургаха.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Газаа, хүйтэн дулаан ,саhан сагаан, томо - жаахан, саһан
ороно, гоё, ногоон, хасуури, хатарая, дуугаа
дуулая! Шандаган, үнэгэн, баабгай, шоно.
Yхибүүдэй ойлгохо угэнууд:
Газаа хүйтэн гү? Хүйтэн. Газаа гарая,
наадая! -Yхибүүд газаа наадана.
Газаа саhан ороно гү? Саhан сагаан.
-Тоолое! Нэгэн, хоёр, гурба, дүрбэ, таба.
Yхибүүд , ерэгты наашаа, наадая!
Шэнэ жэлээр!
1. Туhалагша
тэмдэгууд : газаа
хүйтэн, дулаан,
саhан ороно-саhан
ороногүй
2.Хүбэнгөөр хэhэн
саhан.
3.Хасуури, элдэб
үнгэтэй
нааданхайнууд .
4. Лепбук.
Наадан:
1.«Саhахануудые
суглуулая» (томожаахан)
2. «Хэды
нааданхайнууд бэ,
тоолое!»
3. «Ямар
үнгэтэйб?».
4.Даабари:
холбоо үгэнүүдые
хэлүүлхэ:
-Саhан, саhан
14
сагаан саhан,
Томо саhан,
Жаахан саhан…»
6.
Эдеэн хоол.
8 хэшээл
Yхибүүдые айлшадые
угтажа, сай уулгажа ба
эдеэлүүлжэ һургалга.
Эбтэйгээр наадахые
хүмүүжүүлхэ.
7.
Сагаалган.
8 хэшээл
Yхибүүдэй Сагаалган
hайндэр тухай мэдээсэ
үргэдхэхэ.
Урда жэл гараhан
үгэнүүдые
эдэбхитэйгээр хэлэлгэ
соонь хэрэглүүлхэ.
Һайндэртэ hонирхол
түрүүлхэ.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Сай, hүн,
хилээмэн, хартаабха, шүлэн, мяхан,
бууза,уугты, эдигты, угыт даа, амтатайамтагүй, халуун-хүйтэн,hайн даа, би садааб.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд: Сай ууха гүш,
али hү ууха гүш? (Сай/ hү).
Һүн амтатай гү? (Амтатай / амтагүй)
-Манайда айлшад ерээ: сай уулгая,
эдеэлүүлэе! Эдеэлэе!Дэлгүүр ошое!
Эдеэ хоол ба аяга
табаг тэмдэглэhэн
нааданхайнууд,
зурагууд ,
айлшаар ерэхэ
хүүхэлдэйнүүд ба
зөөлэн
нааданхайнууд,
шэдитэ туулмаг,
сүүмхэ г.м.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Сагаалган,
Сагаалган тухай
Сагаан һараар! Сагаалаганаар! Шагай наадан, зурагууд, буряад
ёохор, наадая, дуулая, хатарая, эдеэлэе.
хубсаhатай
хүүхэлдэйнүүд,
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
Айлшад ерээ, Сагаан hараар, үхибүүд, hү
буряад эдеэ
уугты, зөөхэй эдие,бууза эдие, амтатай, hайн тэмдэглэhэн
даа,
нааданхайнууд.
Дүхэриг болоод байгты, ёохор хатарая,
Шагайнууд, hэеы
дуугаа дуулая!
гэр.
Шагай наадая! Хэды шагайб: нэгэ шагай,
Туулмаг, ханза.
хоёр шагай. -Ямар үнгэтэйб? ( шара, улаан,
ногоон, хүхэ).
15
Наадан:
«Айлшадые угтая»,
«Дэлгуур»
Физминутка:
Орогты!
Һуугты! Бодогты!
Гарагты!
Дуун:
Yг. Г.Дашабыловай,
хүг. Ст. Улахоновай
«Сагаалган»
-Ёохор «Тѳѳхэй
зандан..»
- шүлэгүүд ба
үреэлнүүд.
8
Хубсаhан.
6 хэшээл
Хубсаhа тэмдэглэhэн
үгэнүүдые үхибүүдтэ,
хэлүүлхэ, дабтаха.
Хубсаhаяа,
сэбэрээр
абажа ябахые, түргөөр
хубсалхые
хүмүүжүүлхэ.
.
9.
Амитад.
Шубууд.
8 хэшээл
Амитад ба шубуудые
нэрлэhэн
үгэнүүдтэй
танилсуулха,
эдэ
үгэнүүдые хэрэглэлэгэ
бэхижүүлхэ.
Амитадта ба шубуудта
гамтайгаар хандалага
хүмүүжүүлхэ.
10
Минии гэр.
6 хэшээл
Yхибүүдые гэр байрада
хабаатай
шэнэ
үгэнүүдтэй
танилсуулха.
Урид
танилсаһан
үгэнүүдээ
үргэнөөр
хэрэглэжэ һургаха.
Yхибүүдэй hонирхол
татаха.
Буряад
хэлэндэ
дуратайгаар
хүмүүжүүлхэ.
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд:
Малгай, дэгэл, гутал , бээлэй, самса, оймhон,
үгыт даа-абыт даа. Һайхан- муухай, миниишинии, шара, улаан, ногоон, хүхэ, газаа
гарая-группадаа орое, үмдэе-тайлая;
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд: хубсаhан,
хубсаhаа үмдэе, хубсаhаа тайлая, буряад
малгай.
Малгай үгэ даа! Аба даа. Энэ шинии малгай
гү? Минии оймhон үгы. Хаанаб? Бэдэрэе!
Энэ байна. Би олооб. Бэрхэш даа!
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Миисгэй-нохой,
морин - тэмээн – ямаан, шандаган-шонобаабгай- үнэгэн, томо-жаахан, hайн-муу, ой
соо, харгы, жэмэс, hархяаг.
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд: намнана,
хоргодоо, миисгэй модон дээрэ гараа, нохой
хусана, бү хусыш, шубуухай, хүрин-харашара, дэбхэрнэ, мяха эдиш - орооhо эдиш, hү
уугыш - уhа уугыш ниидэнэ-ниидэнэгүй,
унтана-унтанагүй, hуугыш-бодыш.
Хүүхэлдэйнүүд ба
тэдэнэй хубсаhан.
Хубсаhанай ханза.
Саарhаар хэhэн
хүүхэлдэйнүүд ба
тэдэнэй хубсаhан.
Дуун
Yг.Ш.Нимбуевай,
хүг. Д.Аюшеевай
«Тоб-тоб тоборооб»
Наадан
«Хубсаhанай
дэлгүүр», «Газаа
гарая!», «Юун
үгыб?»
1.Фланелеграф.
2. Зөөлэн
нааданхайнууд.
3. Амитадай бэеын
хубинуудай
зурагууд.
Дуун
Yг.Ц.Бадмаевай,
Хүг.Б.Цырендашие
вай
«Баабгалдай»;
Yг.Н.Артагуевагай,
Хүг.
Б.Батодоржиева
«Борбилоохой».
Yхибүүдэй хэлэхэ үгэнүүд: Гэр, шинииминии, үндэр-набтар, манай-танай, гоё-гоё
бэшэ, сэбэр-муухай, группа соо, үүдэн, орон,
сонхо, газаа, наран, үүлэн, шубуухай, гэртээ
орыш-газаа
гарыш,
наадая,
гүйлдэе,
дэбхэрэе!
Yхибүүдэй ойлгохо үгэнүүд:
Аяга, шорой, угаая, хамая, ногоон, ургана,
урганагүй. Yндэр гэр гэр- набтар гэр, минии
гэр- шинии гэр, гоё гэр - гоё бэшэ гэр, шара
гэр- хүрин-сагаан гэр, манай группа- танай
группа. Нээгыш үүдэеэ! Хаагыш үүдэеэ!
1.Хүүхэлдэйнүүд,
гэрнүүд,
тэбхэрнүүд.
2.Гэрнүүдэй
зурагууд.
Гараhан
шүлэгүүдээ,
дуунуудаа дабтаха
Наадан: «Газаа
гарыш-гэртээ
орыш»,
«Айлшад ерээ».
16
Ахашууулай ба бэлэдхэлэй бүлэг / старшая группа и подготовительная группы (5-6-7) лет
Тематическое планирование в старшей и подготовительной группах объединено в один материал в связи с тем, что
учет особенностей детей этого возраста позволяет варьировать содержание обучения на том или ином его этапе. Вместе
с тем данное примерное тематическое планирование кроме описания целей в рамках изучения определенного модуля и
дополнительных учебно-методических средств, представляет собой более подробное описание отдельно языкового
(фонетика, лексика и грамматика) и речевого (говорение: монолог, диалог и
аудирование) материала. Модули
образовательной деятельности по предмету «Бурятский язык как второй» согласуются с основными направлениями
развития ребенка в пяти образовательных областях, которые представлены на стр.6-9.
Темэ
«Танилс
ая,
нүхэд»!
6 хэшээл
Зорилго
Yхибүүдые
хүнүүдээр
танилсажа,
хахасажа
hургаха, өөр
ба
нүхэр
тухайгаа
хөөрэжэ
шадаха
болгохо.
Буряад
абяануудтай
танилсуулха,
тэдэниие
хэлэлгэ
Шудалха
абяанууд
«Ай»абяа
нтай
танилсуул
ха:
-а-аа-ай,
-са- сайсайн
-ба-байбайна,
-тайбаяртай,
-найтанай;
Барбаадай
Шудалха үгэнүүд, холбуулалнууд
Хэлэлгэ
Шагналга
Сайн
байна,
баяртай, танилсая,
минии,
шинии,
нүхэр,
хүбүүн,
басаган, hайн-муу,
наадана, дэбхэрнэ,
табатай, би, ши,
энэ, тиимэ, үгы.
Наадая,
хоргодое!
Нюудѳѳ
анигты!
Би
бэдэрнэб.
Хаанабта? Энэ
байнаш,
Би
олооб.
Танай
нүхэр
гү? Тиимэ.
Манай басаган
гү?
-Хүбүүд,
дэбхэрэе!
гүйлдэе!
17
Грамматика
1.Тусхай
асуудал:
Энэ хэн бэ?
2.Нюурай
түлөөнэй
нэрэнүүдэй
зохилдол:
Би-Ши;
МинииШинии;
3.Нэгэнэй ба
олоной
тоо:
басаганбасагад,
хүбүүн-
Хэлэлгын хэбүүд
Хөөрэлгэ
Хөөрэлдөөн
1.Минии нэрэ Туяна.
Би табатайб.
Би нааданаб.
2.Минии нүхэр Баяр.
Баяр hайн хүбүүн.
Баяр наадана.
-Танилсая!
Шинии нэрэ хэн
бэ?
-Минии
нэрэ
Дарима)
-Шинии нүхэр хэн
бэ? -Минии нухэр
Аяна.
-Ши хэдытэйбши?
- Би табатайб.
Хабсарга
лта
Дуун Yг.
Ш.Нимбуе
в,
хүг.Д.Аюш
еевай
«Тоб, тоб,
тоборооб»
Жороо үгэ
«Дүүжэн
даажан»
Тоолуур
«Гарай
табан
хурган».
соонь зүбѳѳр , табатай,
хэрэглэжэ
сухалтай,
һургаха.
hайн.
Нэгэнэй ба
олоной
тоодо зүбөөр
үгэнүүдые
хэрэглэхые
һургаха;
Буряад хэлэ
дуратайгаар
үзэхэые
хүмүүжүүлх
э.
2. «Манай
наадан
хайнууд».
8 хэшээл
Yхибүүдтэ
наадахадаа
хэрэглэхэ
үгэнүүдые
hанажа
абуулха
дабтаха,
бэхижүүлхэ;
Нааданхайнуу
даа ажаглан
хөөрүүлхэ,
хөөрэлгыень
эдэбхижуулхэ
.
Гэртээ буряад
«Г» абяантай
танилсуулха,
үгын
дунда
зүб үгүүлхэ:
Г-г-г-гайшагай,
баабгай,-г-г-гганшандаган,
хурган;
Болиишболигты!
һуугтыбодогты!
Нааданхай,
хүүхэлдэй, туг,
онгосо,
гэр,
хонхинуур,
шагай, бүмбэгэ,
хулгана,
миисгэй, үнэгэн,
хэрмэн баабгай
тэбхэр,
түхэрёон, сагаан,
хара,
шара,
улаан, ногоон,
хүхэ,
хүрин,
нэгэн,
хоёр,
гурба,
дүрбэ,
хүбүүд;
4.Наадананааданабнаадая!
-Yхибүүд,
нааданхайнуу
даа
суглуулагты!
Бэрхэнүүд!
-Дэлгүүр
нээгдээ,
ерэгты
наашаа,
нааданхайнуу
дые абагты!
-Ямар
үнгэтэйб? -Тоолое!
Хэды
18
1.Түлөөнэй
нэрэнүүд:
Би-намда,
ши-шамда;
2.Нэгэнэй ба
олоной
тоо
илгаруулха;
нааданхайнааданхайнуу
д;
3.Хандаhан
түхэлэй үйлэ
үгэнүүд: үгыт
даа-абыт даа;
hуу-hуугты.
-Энэ бүмбэгэ.
Бүмбэгэ
түхэрёон,
томо, ногоон.
Бүмбэгэ
хэбтэнэ
(мухарина).
-Баабгай томо,
хүрин.
Баабгай
унтана.
Ой
соо
баабгай,
хэрмэн,
үнэгэн.
-Энэ юун бэ?
-Энэ үнэгэн.
-Намда
онгосо үгыт
даа
-Абыт
даа,
мүнгөө үгыт
даа.
-Абыт даа.
- Та хэмта?
-Би хэрмэнби.
-Орогты,
hуугты! Сай
уугты!
- Сай амтатай
Шүлэг
С.Маршак
«Бүмбэгэ»
Дуун Yг.,
хүг.
Б.Баяртуева
й
«Чебурашк
а
ба
тэдэнэй
нүхэдүүд»
Дуун
«Дүүжэндаажан»
Наадан
хэлэн
дээрэ
хѳѳрэлдэхэ,
хэшээлдээ
гараhан
үгэнүүдээ
хэрэглэхэ
гэhэн
ажал
ябуулха.
3.Хүнэй
бэеын
хубинууд.
8 хэшээл
Хүнэй бэеын
хубинуудые
тэмдэглэhэн
үгэнүүдые
дабтаха, шэнэ
үгэнүүдые
hанажа абаха;
Хөөрэлдөөнэй
хэлэлгэ
саашань
хүгжөөхэ;
Асуудалда зүб
харюу үгэхэ
ба
асуудалнууды
е
табижа
hургаха;
Бэеэ сэбэрээр
абажа ябахые
хүмүүжүүлхэ.
таба, бии, үгы, шагайнууд
унтана,
ябана, бэ?
hууна,
дээрэ,
дооро;
намда,
шамда,
үгыт даа, абыт
даа.
«Һ» абяатай
танилсалга
үргэлжэлүүлх
э,
зүб
үгүүлэлгэ:
-һ-һ-һ-һан
у-һан,
-һу-һууһуугты;
-һ-һ-һ-һайһайн даа.
Энэ,
миниишинии, толгой,
шүдэн аман, гар,
хүл, сэбэр гар,
муухай
гар,
гараа
угаая,
эмшэн,
эм
уугты, үбдэнэ үбдэнэгүй,
эдеэлэе, сай, уhа
ууя, hайн даа,
амтатай,
би
садааб.
-Yхибүүд,
гараа
угаагты!
-Гараа
угаагаа гүт?
-Орогты,
танай
юун
үбдэнэб?
-Альгаа
ташая!
-Дүхэриг
болоод байя!
-Толгойгоо
хоргодуулагт
ы, хамараа,
гараа,
хоргодуулагт
ы.
19
1.
Мүнөө
сагай,
үнгэрhэн сагай
үйлэ үгэнүүд:
гараа угаагаа,
гараа угаана,
Хандаһан
түхэл: нюураа
угаа-угаагты !
-Стол
дээрэ гү?
«Дэлгүүр»,
сэсэг,
стол –
Амтатай, «Нүхэд
доро бүмбэгэ. hайн даа.
ерээ»,
-Автобус соо «Автобус
орогты,
соо»,
hуугты, ябая! -«Шагай-Зай, зай.
наадан»
-Та
хаана -«Мисгэй
ошохобта?
ба
-Дэлгүүр,
хулгана».
(гэртээ)
ошохоб.
-Энэ
минии -Шинии гар Ород
толгой, хүл, сэбэр гү?
арадай
гар,
-Минии гар наадан
хурганууд,
муухай.
зугаа
гэдэhэн;
-Ошо, угаа!
«Уһан
-Басаган
Гараа нюурым
нюураа, гараа угаагаа гуш?
угаагыш!
угаана,
-Угаагаа.
К
нюураа гараа -Минии гар Чуковский
аршана, hайн, сэбэр болоо.
«Мойдодыр
бэрхэ, сэбэр -Минии
»-буряадаар
басаган.
шүдэн
хэhэгүүд.Д
Басаган
үбдэнэ!
уун
эдеэлнэ.
-Эмшэлэе, эм Г.Чимитова
уугты!
й
,
-Шинии
Хүг.К.Радн
шүдэн үбдэнэ аевай
гү?
«Шаасай
-Yбдэнэгүй.
дуун» -Наадан:
«Эмнэлгын
газарта».
Бүлэ тухайгаа,
зураг хараад,
хөөрэжэ
шадаха
болохо;
Өөрынгөө
бүлэ
тухай
үхибүүд
асуудалнуудта
харюусаха;
Эжы
абаяа
хүндэлхэ, аха
дүүнэртэеэ
эбтэй байхые
хүмүүжүүлхэ.
Түргэн
«Э»
удаан «ЭЭ»абяануудые
зүб үгүүлхэ,
эдэ
абяануудтай
үгэнүүдые
hанажа абаха:
-э-э-э-э-жы,
эжы, эгэшэ;
-ээ-ээ-ээдээшээ,
хилээмэн,
эдеэлэнэ.
Минии,
эбтэй,
бүлэ, эжы, аба,
хүгшэн
эжы,
үбгэн аба, ахай,
эгэшэ,
дүү
хүбүүн,
дүү
басаган,
дуратайб,
хүхюутэй
сухалтай,
хаанаб, гэртээ,
һууна,
унтана,
наадана;
ажалдаа; газаа
гарыш,
гэртээ
орыш.
-Шагнагты,
дабтагты,
хэлэгты!
-Олон
үхибүүдүсөөн
үхибүүдерээ, орогты,
hуугты, сай
уугты!Ахайгаа
дуудая!Гэртэ
э орыш. Газаа
гарыш.
1.Юумэнэй
нэрын зүгэй
падеждэ
зохилдол:
Эжы-эжыдээ,
Аба-абадаа.
2.Нюурай
түлөөнэй нэрэ,
нюурай
частица-Би
Туянаб!
5.
Үбэл. Буряад
Шэнэ жэл абяануудые
зүбөөр
8 хэшээл
үгүүлхэ;
Yбэл
тухай
богонихон
рассказ
зохёохо, өөһэд
хоорондоо
буряадаар
хөөрэлдэхэ
дадал
шадабари
Түргэн
ба
удаан
«Үүү»абяануудые
зүб үгүүлхэ,
хэлүүлхэ:
-Ү-бэл, ү-гы,
ү-хи-бүүд,
нүхэр;
-Үү-лэн,
хүбүүн,үүдэн.
Үбэл,
саhан,
хүйтэн,
сэбэр,
сагаан,
хүхюутэй, гоё,
hайхан,
газаа,үхибүүд,
шарга,
сана,
коньки, наадана,
hолжорно,
Шэнэ
жэл,
хасуури, ногоон,
хадхууртай,
гоёлтонууд
Саhаар
шэдэлсэе!
Манайда
айлшад ерээ,
угтая! Манай
нүхэд ерээ.
-Шинии
шарга ямар
үнгэтэйб?
-Хэды
саhаханууд
бэ
?
1.Мүнөө сагай
үйлэ үгэ
(үхибүүд
наадана,
һолжорно);
2. Хандаһан
түхэл: наадая,
һолжороё!
3.Юумэнэй
нэрэ зэбсэгэй
падеждэ
хамаадаал
(санаар,
4.Манай
эбтэй
бүлэ.
6 хэшээл
20
-Минии эжы
Дарима
Николаевна,
Минии
аба
Баатар
Дамбаевич,
Минии ахай
Нима,
Би
Туянаб.
Минии бүлэ
эбтэй
-Намда
дүү
хүбүүн бии.
Минии
дүү
хүбүүн Элбэг.
-Би
эжыдээ
дуратайб,
абадаа
дуратайб.
-Минии эжы
hайн, hайхан,
гоё самсатай.
Үбэл
ерээ.
Газаа хүйтэн.
Саhан ороносаhан
ороногүй,
Газаа үхибүүд
наадана.
Хүхюүтэй
үхибүүд
наадана.
Хүбүүн
шаргаар
hолжорно,
-Шинии эжы
хэн бэ?
-Минии эжы
Дарима.
-Шинии аба
хэн бэ?
-Минии аба
Баатар.
-Хүгшэн эжы
юу хэнэб?
-Хүгшэн эжы
hууна
/
амарна.
-Yбгэн аба юу
хэнэб?
-Үбгэн
аба
унтана.
- Шинии эжы
( аба) хаанаб?
-Ажалдаа
(гэртээ).
Шүлэг ЦД.
Дондогой
«Минии
эжы»
Дуун» үг.
ЦД.Дондогой
, хүг. Б.
Цырендаши
евай
«Эжыдээ
Наадан:
«Гэртээ
орыш-газаа
гарыш!»
Эжы, аба,
аха дүүнэр
тухай
оньhон
үгэнүүд.
-Газаа
үбэл
гү?
-Тиимэ. Газаа
үбэл.
-Газаа хүйтэн
гү?
- Хүйтэн.
-Газаа саһан
ороно гү?
-Ороногүй;
-Газаа гарая,
наадая!
-Гарая!
Шүлэг
Г.Чимитов
«Үбэл»
ДуунҮг.Г.Ч
имитовэй,
хүг.
Ю.
Ирдынеевэ
й
«Шэнэ
жэлээр»
Дуун
Үг.хүг.
Ю.Ирдыеев
эй «Хатар
бэхижүүлхэ;
Бэе
бэетэеэ
эбтэй
наадахые
хүмүүжүүлхэ.
жэлдэ
6. Эдеэн Урда
танилсаһан
хоол.
үгэнүүдээ
6 хэшээл
хэлэлгэ соонь
эдэбхижүүлхэ;
Эдеэ
хоол
тэмдэглэһэнш
энэ үгэнүүдые
зүбөөр хэлэхэ,
һанажа абаха;
Зураг хараад
хөөрэхэ;
Хөөрэлдөөнэй
хэлэлгэ
хүгжөөхэ;
Суг эбтэйгээр
наадахые
хүмүүжүүлхэ.
«Н»
абяа
үгын
хойно
зүбөөр
үгүүлхэ.
Хилээмэн,
шүлэн, мяхан,
тоһон,
халуун,
дуулаан;
«Һ»- абяатай
үгэнүүдые
зүбөөр
үгүүлхэ hүн,
уhан,тоһон,
һайн
даа,
һайн.
-
нааданхайнууд.
Хасуури
ялалзана,
толорно,
Нэгэн, хоёр,
гурба,
хасуури
аhыш!
шаргаар,
конькигаар).
4.Юрэ
хөөрэһэн,
асууһан
мэдүүлэл.
басаган санаар
hолжорно,
нүхэр
конькигаар
hолжорно,
-Гоё, hайхан,
хасуури,
ногоон
хасуури,
хадхууртай;
-Саhан
сагаан, сэбэр,
һайхан.
-Ерыш
наашаа,
шаргаар
hолжорое! –Зай.
- Гүйлдэе!
- Гүйлдэе!
-Газаа гоё гү?
- Газаа гоё
даа!
Намда
шарга
үгытдаа!
-Абыт даа.
наадан»
Наадан
«
Хүргэхэб!»
«Оршуулаг
шад»
Сай, hүн, уhан,
хилээмэн,
хартаабха,
шүлэн,
мяхан,
бууза,тоhон,
ээзгэй, зөөхэй,
дэлгүүр, уугышэдиш,
намда,
угыт
даа-абыт
даа,
амтатайамтагүй, халуунхүйтэн,hайн даа,
би садааб.
Харагты,
наашаа,
Шагнагты!
Хэлэгты!
Шамда
сай,шамда
хилээмэн;
Ши юу эдихэ
дуратайбши?
Сагаан эдеэн;
Дэлгүүр
наадая!
Хэн
жолоошон
(наймаашан)
болохоб? Би
болохоб.
1.Мүнөө сагай
үйлэ үгэ: ууна,
эдинэ.
2. Хандаһан
түхэл: уугыш,
эдиш.
3.
Юрын
асууһан
мэдүүлэл (гү
частицатай).
4.
Юумэнэй
нэрын үйлын
падеж:
Шүлэн-шүлэ,
Хилээмэнхилээмэ,
Һүн-һү г.м.;
1.Энэ
сай.
Эжы сай ууна.
Аба
шүлэ
эдинэ.
Ахай
бууза
эдинэ.
Эгэшэ
hү
ууна.
2. Энэ ээзгэй.
Энэ
зөөхэй.
Энэ тоhон. Би
ээзгэй,
(зөөхэй, тоhо)
эдинэб.
Би
мяха
эдихэ
дуратайб.
Би
компот
ууха
дуратайб.
-Энэ юун бэ?
- Энэ сай.
- Сай халуун
гү?
–Халуун.
-Эдеэлэе!
Һуугты.
-Баяр,шүлэ
эдиш.
-Шулэн
(хилээмэн,
бууза)
амтатай гү? Амтатай.
- Туяна уhа
(сай,
һү)
уугыш!
-Зай,
һайн
даа.
-Дэлгүүр
Дуун
Yг.
Н.Артугаев
а,
Хүг.
Д.Дымбрыл
ов «Баабгай
мёодхон»
Оньһон үгэ
А-үзэг,
эрдэмэй
дээжэ, Аяга
сай эдеэнэй
дээжэ;
Наадан
«Богони ба
ута
үгэнүүд».
21
ошое!
-Ошое.
-Та,
юу
абахабта?
-Намда сай
үгыт даа.
-Абыт даа
-Мүнгөө үгыт
даа (абыт даа)
- Һайн даа,
баяртай!
7.
Сагаалган
10 хэшээл.
Сагаалган
hайндэрэй
ёhо
заншал
тухай мэдэсэ
үргэдхэхэ.
Нүхэдөө,
түрэлхидөө
буряадаар
амаршалжа
hургаха.
Багшын
жэшээгээр
hайндэр тухай
нэгэ
бага
хөөрэжэ
шадаха
болгохо.
Хөөрэлдэлгэ
хүгжөөхэ.
Сагаалгандаа
зорюулжа дуу,
шүлэгүүдые
сээжэлдүүлхэ,
«Һ»
абяан
дээрэ
ажал
ябуулха,
зүбөөр
үгүүлхэ,энэ
аялгантай
үгэнүүдые
олохо, үгэ соо
хаана
дуулданаб
г.м. даабари
үгэхэ.
Yгэнүүд соо
ямар түргэн
ба
удаан
аялганууд
байнаб гэжэ
тэмдэглэхэ,
зүбөөр
үгүүлхэ.
Баярлажа,
хүхижэ,
амаршалжа
Сагаан һараар,
Сагаалганаар!
Сагаан
һара,
Сагаалган,
Сагаан
эдеэн,баригты,
айдшад
ерээ,
сэлмэг,сэбэр,
жаргалтай, һайн,
hайхан,хүхюутэй
,
һайндэр,
үхибүүд, бэлэг,
шагай,
ёохор,
наадая,
дуулая,хатарая,
эдеэлэе,
гүйлдэнэ,
хоргодоно,
дэбхэрнэ,
хүхилдэнэ.
-Амар
Мэндээ!
Амгалан жэл
болохонь
болтогой!
-Бишэн жэл
ерээ!
Yбгэн
абаяа,
хүгшэн
эжыгээ
амаршалая,
бэлэг бария!
- Хуу булта
ерэгты
наашаа,
басагад
байгты,
хүбүүд
бодогты!
Ябая!
Хоргодоё!
22
1.Үйлэ үгын
мэдүүлһэн,
хандаһан
түхэлнүүд:
-наадана,
наадая!
-Эдишэдигты-эдие!
-Ерыш
наашаа,
ерэгты
наашаа;
2. Мэдүүлэл
соо «ба» союз
хэрэглэлгэ.
1.Сагаалганхүхюутэй,
сэлмэг, сэбэр,
һайн, һайхан,
жаргалтай
һайндэр!
2.Үхибүүд
хүхюутэй
наадана,
дуугаа
дуулана,
ёохор хатарна.
3.Манайда
айлшад ерээ:
нүхэд
ерээ:
Туяна
ерээ,
Баир
ерээ.
Баир ухаатай
хүбүүн. Туяна
бэрхэ басаган.
Нүхэд
гүйлдэнэ,
хоргодоно,
-Сагаан
һараар,
Сагаалганаар!
Орогты,һуугт
ы!
Сагаан эдеэ
баригты!
-Һайн даа.
-Бууза
эдигты, мяха
эдигты!Сай
уугты,
hү
уугты!
-Һайн даа.
Ерыш
наашаа,
(ерэгты
наашаа)
ёохор
хатарая!
-Хатарая!
-Yхибүүд,
Дуун
Yг.
Г.Дашабыл
овай, хүг.
Ст.
Улахоновай
«Сагаалган
»
Ёохор
«Тѳѳхэй
зандан..»
Шүлэгүүд
ба
үреэлнүүд.
Наадан
«
Айлшадые
угтанабди»,
«Айлшаар
өөhэдөө
ошонобди»,
Кафе
«Буряад
8.
Хубсаһан.
6 хэшээл
ёхор хатаржа хэлэhэн
hургаха.
хэлэлгын
аянгада
анхаралаа
хандуулха,
уран
гоёор,
хурсаар
хоолойн
аялгатайгаар
үхибүүдые
хэлүүлжэ
hургаха.
Хубсаhа
Түргэн
ба
тэмдэглэhэн
удаан «А-АА»
үгэнүүдые
аялгануудые
дабтаха, шэнэ үгэнүүд соо
үгэнүүдые
зүбөөр
хэлэжэ
үгүүлхэ
һураха.
ойлгуулха.
Yргэнөөр
«Г»-абяа
хүүгэдэй
үгын дуунда
хөөрэлдэлгэ
зүб үгүүлхэ:
хүгжөөхэ.
малгай, дэгэл,
-Хубсаһан
түргэн,
тухай
басаган.
хөөрэжэ
шадаха
болгохо.
Yхибүүдые
хубсаһандаа
наринаар,
сэбэрээр
хандахые
хүмүүжүүлхэ.
Хубсаhан,
малгай,
дэгэл,
гутал , бээлэй,
самса,
оймhон,хормой,
үмдэн,буряад
малгай, тэрлиг,
буряад
гутал,
гоё, гоё бэшэ,
түргэн-удаан,
утабогони,миниишинии,
шара,
улаан, ногоон,
хүхэ,
газаа
гарая-гэртээ
орое;
-Газаа дулаан
гү?
-Газаа наран
байна гү, али
үүлэтэй
байна гү? Хубсаһаа
үмдэгты,
хубсаһаа
тайлагты;
-Хубсаһаа
үмдөө гүт?
-Хубсаһаа
тайлаа гүт? Хубсалагты.
-Хубсаһаяа
тайлагты.
-Юу
хэжэ
наадахамнай
б?
-Хубсаһанай
дэлгүүр
наадая!
23
1.Юумэнэй
нэрын ѳѳртэ
хамаадал:
Хубсаһанхубсаһаа,
малгаймалгайгаа;
2. Хандаһан
түхэл:
Yмдэнэумдыш,
үмдэгты,
тайланатайлыш,
тайлагты;
3.
Нюурай
түлөөнэй
нэрэнүүдэй
зохилдол:
Минии,шинии
, танай, манай
4.
Олоной
тоогой
дэбхэрнэ,
хүхилдэнэ.
4.
Нүхэд шагай
наадана: мори
урилдаан ба
hарбалга
наадана.
дуугаа
дуулая!
-Дуулая!
Нүхэд,
шагай наадая!
-Наадая!
Намда
шагай үгыш
даа!
-Абыш даа.
эдеэн»
«Арбан
хоёр хоёр
хоёр
жэлнүүд»
г.м.
1.Энэ минии
хубсаһан.
Энэ
минии
малгай.
2.Энэ минии
малгайэнэ
шинии
малгай .
3.Минии
малгай улаан.
Минии дэгэл
хүхэ.Минии
үмдэн хара.
4. Би дэгэлээ
үмдѳѳб,
гуталаа
үмдѳѳб.
Би
хубсалааб.
-Газаа гарая!
- Гарая.
Yхибүүд,
наадая!
-Тиие!
Гэртээ,
группэдээ
орое,
Намда
малгай үгыт
даа.
-Абыт даа.
Минии
хубсаһан
хаанаб?
- Энэ байна,
малгай,
дэгэл…
Оньһон үгэ
«Хүн
ахатай,
дэгэл
захатай»
Наадан
«Хубсаһана
й дэлгүүр»,
«Минии
хубсаhан
хаанаб?».
«Малгай
нюулга»,
«Зүн,
утаһан,
зангилаа»,
«Бээлэй
туулга» .
«Хэн эгээ
түргэн бэ?»
залгалта:
-нууд.
9.Амитад.
Шубууд.
8 хэшээл
Амитад
ба
шубуудые
нэрлэhэн
ба
тэдэнэй үнгэ
зүһые, абари
зангые
тэмдэглэһэн
үгэнүүдтэй
танилсуулха.
Нааданхай
зураглан
үхибүүдые
хөөрүүлжэ
һургаха.
Хөөрэлдэлгэ
үргэнөөр
эмхидхэхэ.
Амитадые ба
шубуудые
гамнаха,тэдэн
дэ
туhалха
хэрэгтэй гэжэ
ойлгуулха.
Түргэн
ба
удаан «Э-ЭЭ»
аялгануудта
анхаралаа
табиха.
Ямар үгэнүүд
соо
хэрэглэгдэнэб
, үгэ соо эдэ
абяанай
һуурие
тодорхойлжо
һургаха;
«Ай»
абяантай
үгэнүүдые
хэлэхэ,
һууриень
тодорхойлхо.
Гэрэй амитад:
үхэр,
морин,
хонин,
ямаан,
тэмээн,
гахай,
нохой, миисгэй.
Зэрлиг амитад:
шандаган
,
шоно,
үнэгэн,
заряа,
хэрмэн,
булган, баабгай,
хандагай.
Шубууд: тахяа,
эрэ
тахяа,
дальбараа,
борбилоо,
гулабхаа, хүхэ
буха,
турлааг,
тоншуул,
шаазгай.
Талмай, ой, гэр.
Морхооб,жэмэс,
мяхан, һархяаг.
Аймхай-аймхай
бэшэ;
Аймшагтайаймшагтай бэшэ.
Мэхэтэймэхэтэй бэшэ;
Наадаха, эдихэ,
дэбхэрхэ, гүйхэ,
ниидэхэ,
дуратай.
Газаа дулаан
болоо, наран
шарана.Yүлэ
н үгы!
- Талада гоё
даа:
сэсэг,
ногоон
ургана;
-Эндэ морин
ногоо эдинэ..
-Ой ерээбди:
Ой соо гоё
даа,
сэбэр
агаар.
-Эндэ
шандаган,
шоно, үнэгэн,
заряа,
хэрмэн,
булган,
баабгай,
хандагай
байдаг.
24
1.Зааһан
түлөөнэй нэрэ:
Эндэ-тэндэ
2. Дахуул үгэ:
Дээрэ-дооро.
3.Yйлэ үгын
ерээдүй саг:
-Эдеэлэхээдихэ;
-Нэгэнэй
ба
олоной тоо:
Дальбараадальбараанууд
.
1.Гэрэй
амитад: үхэр,
морин, хонин,
ямаан, тэмээн,
гахай, нохой,
миисгэй;
2.
Зэрлиг
амитад:
шандаган
,
шоно, үнэгэн,
заряа, хэрмэн,
булган,
баабгай,
хандагай.
3. Шубууд:
тахяа,
эрэ
тахяа,
дальбараа,бор
билоо,
гулабхаа,
турлааг,
шаазгай.
4.
Энэ
миисгэй
Мурка.Миисг
эй томо, хара.
Миисгэй
наадаха
дуратай.
5.
Энэ
шандаганСтепа.
1.-Сайн
байна!
та хэмта?
-Би
шандаганби! Танайда
орожо болохо
гү?
Орогты,
hуугты!
-Морхооб
эдигты.
-Һайн
даа
амтатай!
-Баяртай!
2.
-Сайн
байна, хаанаб
шандаган?
- Эндэ үгы!
-Би шамайе
эдихэмни.
-Намайе бү
эдиш даа!
Шүлэг
Д.Улзытуев
«Мөөдэй»;
Дуун
Yг.Ц-Х.
Хубитуеваг
ай,
Хүг.
Б.Батодорж
иевай
«Орогты
манайда»
Наадан
«Аймшагта
й-амшагтай
бэшэ
хэн
бэ?»
Мэхэтэймэхэтэй
бэшэ?»;
«Дэлгүүр»
«Автобусоо
р ябая!»
жэл
10 Минии Урда
гараһан
гэр.
үгэнүүдээ
6 хэшээл
дабтаха.
Шэнэ
үгэнүүдтэй
танилсуулха,
гэр тухайгаа
хөөрэжэ
шадаха
болгохо.
Зүбөөр
асуудалда
харюусажа,
хөөрэлдөө
эмхидхэжэ
шадахые
hургаха.
Гэртээ,
таhагтаа
сэбэрые
сахихые
хүмүүжүүлхэ.
«Һ»,
«Г»абяануудые
зүбөөр
үгүүлхые
үргэлжэлүүлх
э.
Yгэнүүд соо
ямар түргэн
ба
удаан
аялганууд
байнаб гэжэ
тэмдэглэхэ,
зүбөөр
үгүүлхэ.
Шандаган
сагаан,жаахан,
аймхай.
Гэр,
сонхо, -Yхибүүд,
1.Мүнөө сагай -Энэ гэр.
үүдэн,
хана, гэр бария!
үйлэ үгэнүүд: Энэ
минии
шала,
-Хэн
угаана,
гэр.Минии гэр
таhалга,орон,
барилгашан
хамана;
томо,
аяга,
шорой, болохоб!
2. Хандаhан үндэр.Энэ
хамуур,
-Энэ
хэнэй түхэл:
минии сонхо.
хубсаһан,
гэр бэ?
угаагыш,
-Эгэшэ аягаа
нааданхай,
-Энэ юун бэ? хамыш;
угаана. Ахай
шинии-минии,
Газаа 3.Нюурай
шоройгоо
манай-танай,
сэлмэг үдэр зүйр үгэ:
хамана. Гэртэ
үндэр-набтар,
гү?
Би угаагааб.
сэбэр болоо.
һайхан, һайхан -Газаа бүрхэг Би хамааб.
- Энэ минии
бэшэ,
сэбэр- үдэр гү?
таһалга.
муухай,
газаа,
Минии
сэлмэг, бүрхэг.
таһалга
гоё.
Газаа наадая.
Энэ
минии
орон, шкаф,
хубсаһан,
нааданхайнуу
д:
машина,
хүүхэлдэй,
миисгэй,
нохой.
25
-Сайн байна!
Энэ хэнэй гэр
бэ?
-Энэ минии
гэр.
-Танайда
орожо болохо
гү?
-Орогты,
hуугты, сай
уугты!
–Һайн даа.
-Бообо
эдигты!
-Һайн даа.
-Танай
таһалга
хаанаб?
- Энэ байна.
-Баяртай!
-Ерыш
наашаа, намда
туһалыш!
- Зай, зай.
-Аягаа
угаагыш!
-Шоройгоо
хамыш!
Би
хамааб
-Һайн даа!
Шүлэг
Ц.Бимбаев
«Сэсэгүүд»
Дуун
Yг.Ц-Х.
Хубитуеваг
ай,
Хүг.
Б.Батодорж
иевай
«Орогты
манайда»
Наадан
«Барилгаша
д»,
«Айлшад
ерээ…»
Организация системы мониторинга динамики образовательных
достижений детей по бурятскому языку как второму
Основной целью мониторинга определение степени освоения ребенком
программы по учебному предмету «Бурятский язык как второй». Система
мониторинга
достижения
детьми планируемых результатов
освоения
примерной программы по учебному предмету «Бурятский язык как второй»
призвана обеспечить комплексный подход к оценке результатов освоения
данной программы и динамики развития детей.
Рекомендуемый алгоритм организации системы мониторинга
динамики образовательных достижений детей
по бурятскому языку (как второму)
1.
Определение
состава
рабочей
группы
(например,
учитель
бурятского языка, воспитатели группы и старший воспитатель).
2.
Определение формата мониторинга. Формат мониторинга должен
соответствовать:
-
требованиям,
предусмотренным
Федеральными
государственными
требованиями к структуре основной общеобразовательной программы
дошкольного образования (приказ МОиН РФ от 23.11.2009г. № 655)
-
Примерной программе по учебному предмету «Бурятский язык как
второй».
3. Определение объекта мониторинга. Объектом мониторинга динамики
образовательных достижений детей по бурятскому языку как второму
является
овладение
бурятским
языком
как
средством
общения
на
элементарном уровне, конкретно, коммуникативная компетенция.
4.
Определение содержания мониторинга (определение показателей
мониторинга).
Содержание
мониторинга
отражается
в
показателях
мониторингового исследования. Выбор показателей и их количество зависит
от содержания и задач Примерной программы по учебному предмету
«Бурятский
язык
как
второй»
для
26
дошкольных
образовательных
организаций. Показатели, необходимые для оценки достижения результатов
части Программы, формируемой участниками образовательного процесса,
формулируются коллективом ДОО самостоятельно, с учетом реализуемых
задач.
5.
Определение
методов
мониторинга.
При
выборе
методов
мониторинга необходимо учитывать следующие требования:
•
сочетание низко формализованных (наблюдение, беседа, экспертная
оценка и др.) и высоко формализованных (тестов, проб, аппаратурных
методов и др.) методов, обеспечивающее объективность и точность
получаемых данных;
•
использование только тех методов, применение которых позволяет
получить необходимый объем информации в оптимальные сроки.
6.
Определение форм мониторинга. Учителем бурятского языка
подбираются следующие формы мониторинга:
•
наблюдениу за ребенком,
•
беседы,
•
экспертные оценки,
•
анализ продуктов детской деятельности;
•
критериально-ориентированные методики нетестового типа,
•
критериально-ориентированное тестирование,
•
скрининг-тесты.
7.
Разработка форм оформления и фиксирования результатов
мониторинга. Возможны различные варианты оформления и фиксирования
результатов
мониторинга:
рабочие
тетради,
сводные
таблицы,
технологические карты, карты развития ребенка и др.; оформление
результатов в цвете, в баллах, др.
27
8. Определение периодичности и сроков проведения мониторинга.
Периодичность и сроки проведения мониторинга устанавливаются и
утверждаются дошкольным образовательным учреждением самостоятельно.
Рекомендуемая периодичность проведения мониторинга - 3 раза в год
(начало, середина и конец учебного года), что позволяет выявить динамику
изменений показателей освоения детьми Программы. Рекомендуемая
длительность проведения мониторинга - 2-3 недели (каждый период).
9.
Педагогический
анализ
результатов
мониторинга.
Учитель
анализирует полученные результаты мониторинга по каждому воспитаннику,
уровень освоения Программы (умеет /не умеет), определяют причины тех
или иных результатов освоения Программы. По результатам анализа
показателей мониторинга проектируется (корректируется) индивидуальный
образовательный маршрут воспитанника.
10. Составление аналитической справки по результатам мониторинга
(для педагогических кадров, проходящих аттестацию на первую и высшую
квалификационную категорию). Результаты мониторинга достижения детьми
планируемых результатов освоения Программы (за 2-3 года) служат основой
для
оформления
профессиональной
проходящих
аналитической
справки,
деятельности
педагогических
аттестацию
на
первую
и
входящей
в
портфолио
работников
высшую
ДОО,
квалификационную
категорию.
Перечень показателей мониторинга (пример)
1. В начале обучения
ФИ
Произнос
Лексические
Грамматичес
ребенка
ительные
навыки
кие навыки
Речевые навыки
Говорение
навыки
Бадмаев
Бадма
Умеет
произноси
ть звуки,
Аудирова
ние
Не знает ни
одной
лексической
Не
владеет
никакими
грамматическ
28
Монологическая
Диалогическая
речь
речь
-
-
Не
понимает
обращенн
похожие
на звуки в
русском
языке
Не умеет
произност
ь звуки,
отсутсвую
щие
в
русском
языке,
такие как
h, х, х’ b и
т.д.
единицы
бурятском
языке
в
ими
навыками
ую к нему
бурятску
ю речь
2. В середине года обучения
ФИ
Произно
Лексические
Грамматически
ребен
сительны
навыки
е навыки
ка
е навыки
Бадма
ев
Бадма
Умеет
произнос
ить
звуки
ү,ѳѳ
Не умеет
произнос
ить звук
h
Речевые навыки
Говорение
Аудирование
Монологическая
Диалогическая
речь
речь
Басаган,
Энэ бүмбэгэ.
Умеет
называть
Умеет задавать
Понимает
хүбүүн,
Энэ нааданхай.
пальчики. Считать
вопрос:
Энэ
вопрос: Энэ
бүмбэгэ,наад
юун
бэ?
юун бэ?
анхай и т.д.
Отвечать
вопрос.
на
Энэ
бүмбэгэ.
3. В конце обучения
ФИ
Произно
Лексические
Грамматически
ребен
сительны
навыки
е навыки
ка
е навыки
Бадма
ев
Бадма
Умеет
произнос
ить
звуки
ү,ѳѳ
и
т.д.
Не умеет
произнос
ить звук
h
в
середине
слова.
Басаган,
Энэ
хүбүүн,
бүмбэгэ.
жаахан,томо,
Энэ шинии
Речевые навыки
Говорение
минии
Аудирование
Монологическая
Диалогическая
речь
речь
Умеет
называть
Умеет задавать
Понимает
пальчики.
вопрос:
Энэ
вопрос: Энэ
Считать. Называть
юун
бэ?
хэнэй
бүмбэгэ,наад
предмет
Отвечать
анхай и т.д.
говорить, что он
вопрос.
принадлежит ему.
бүмбэгэ.
и
Энэ бүмбэгэ. Энэ
минии бүмбэгэ.
29
на
Энэ
бүмбэгэб
30